Audyt wewnętrzny ISO 9001 — jak przeprowadzić

Audytor wewnętrzny ISO 9001 ocenia procesy, procedury i dokumentację organizacji pod kątem zgodności z wymaganiami systemu zarządzania jakością.¹
W artykule omawiamy planowanie audytu, listę kontrolną, raport, kwalifikacje audytora oraz szkolenia².

Kim jest audytor wewnętrzny ISO 9001 i jaką pełni rolę?

Audytor wewnętrzny ISO 9001 prowadzi ocenę zgodności: zestawia dowody z audytu z ustalonymi wymaganiami i zapisuje wyniki. Normę ISO 9001 opublikowała Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO).

Audytorem może zostać przeszkolony pracownik organizacji, osoba zatrudniona na tym stanowisku albo specjalista z firmy zewnętrznej.¹
Niezależnie od formy zatrudnienia podstawą ustaleń są dowody, nie opinie. Punkt 4 ISO 19011:2018 wskazuje podejście oparte na dowodach jako zasadę audytowania, niezależną od sposobu zatrudnienia audytora³.

Ustalenie audytowe opisuje stwierdzony stan oraz wymaganie, do którego odnosi się dowód. Dzięki takiemu zapisowi organizacja może przypisać odpowiedzialność za dalsze działania. Zgodnie z pkt 9.2.2 lit. d ISO 9001:2015 wyniki audytu należy przekazać właściwemu kierownictwu⁴.

Za co odpowiada audytor wewnętrzny podczas audytu?

Audytor wewnętrzny zbiera dowody, formułuje ustalenia oraz ocenia skuteczność działań korygujących i zapobiegawczych.¹ Działanie korygujące usuwa przyczynę stwierdzonej niezgodności. Ocena skuteczności pokazuje, czy problem nie powraca. Punkt 10.2.1 lit. d ISO 9001:2015 wymaga od organizacji oceny skuteczności podjętych działań korygujących⁵.

• Rozmowy z pracownikami pomagają audytorowi poznać przebieg badanego procesu. Ich odpowiedzi porównuje on z zapisami oraz obserwacją pracy.
• Zbieranie dowodów wymaga wskazania zapisów, obserwacji lub wypowiedzi, które potwierdzają ustalenie. Samo przypuszczenie nie wystarczy.
• Przekazanie ustaleń daje właścicielowi procesu możliwość odniesienia się do stwierdzonych niezgodności. Audytor oddziela przy tym fakty od propozycji dalszych działań.

Audytor odpowiada za rzetelną ocenę i przekazanie ustaleń, ale usprawnienie procesu należy do organizacji. Punkt 9.2.2 lit. e ISO 9001:2015 wymaga od niej podjęcia odpowiednich korekcji i działań korygujących bez zbędnej zwłoki⁵.

Czym jest certyfikat audytorski i czy wymaga go ISO 9001?

Certyfikat audytorski potwierdza ukończenie szkolenia lub udział w nim. ISO 9001 nie wymaga konkretnego certyfikatu do prowadzenia audytów wewnętrznych. To organizacja odpowiada za kompetencje osoby wykonującej audyt. Choć norma nie wskazuje określonego certyfikatu audytora, pkt 7.2 lit. d ISO 9001:2015 wymaga zachowania udokumentowanych informacji potwierdzających kompetencje⁶.

Uczestnicy szkolenia DJB Doradztwo otrzymują imienny certyfikat. Organizator opisuje go jako potwierdzenie zdobycia uprawnień do pełnienia roli audytora wewnętrznego systemu zarządzania jakością ISO 9001:2015.⁷

Szkolenie Quality Austria odbywa się stacjonarnie lub online. Udział potwierdza certyfikat „Auditora Systemu Zarządzania Jakością”.⁸ Dokument poświadcza szkolenie, ale nie zastępuje oceny kompetencji audytora przez organizację. Według Quality Austria szkolenie trwa 2 dni, czyli 16 godzin⁹.

Na czym polegają kompetencje audytora w systemie zarządzania jakością?

Kompetencje audytora wewnętrznego ISO 9001 obejmują znajomość normy, badanie procesów, ocenę dowodów i rzeczową komunikację. Audytowanie procesowe polega na śledzeniu pracy od danych wejściowych do wyniku, nie tylko na przeglądzie dokumentów. Podejście oparte na ryzyku kieruje uwagę tam, gdzie niezgodność może istotnie wpłynąć na jakość.

Audytor gromadzi i analizuje dowody, zachowując obiektywizm.¹⁰ Podstawą ustalenia jest zaobserwowana praca, zapis lub wypowiedź odniesiona do wymagania, a nie osobista ocena pracownika. Definicję dowodu audytowego zawiera pkt 3.9, nie 3.8 ISO 19011:2018; obejmuje ona informacje istotne dla kryteriów audytu i możliwe do zweryfikowania¹¹.

Audytor powinien zadawać zrozumiałe pytania i przedstawiać ustalenia bez przypisywania winy. Programy szkoleń obejmują rozmowy z osobami audytowanymi oraz prowadzenie spotkań otwierających i zamykających audyt⁷. W ISO 19011:2018 spotkanie otwierające opisuje pkt 6.4.3, nie 6.4.2, a spotkanie zamykające – pkt 6.4.10³.

• Znajomość procesu pomaga audytorowi ustalić, kto odpowiada za dane wejściowe, działania i wynik badanej pracy.
• Formułowanie pytań pozwala poznać rzeczywisty sposób pracy bez sugerowania pracownikowi odpowiedzi.
• Przedstawianie ustaleń wymaga wskazania dowodu oraz wymagania, na którym audytor opiera ocenę.

Kompetentny audytor zna wymagania, obiektywnie ocenia pracę i jasno rozmawia z osobami audytowanymi. ISO 19011:2018 omawia zachowanie audytora w pkt 7.2.2, a jego wiedzę i umiejętności w pkt 7.2.3³.

Jak zdobyć kwalifikacje audytora wewnętrznego ISO 9001?

Szkolenie audytora wewnętrznego ISO 9001 pozwala poznać wymagania normy i przećwiczyć prowadzenie audytu. Program warto dopasować do systemu organizacji. Szkolenie dotyczące ISO 9001:2015 można odnieść do jej procesów, a program zintegrowany obejmuje także inne systemy zarządzania.

• Analiza wymagań normy pomaga wskazać dowody, których audytor będzie szukał. Programy szkoleń audytorów wewnętrznych obejmują interpretację wymagań pod kątem audytowania.¹²
• Poznanie wytycznych ISO 19011:2018 przygotowuje do audytowania systemów zarządzania. Wytyczne ISO 19011 wykorzystuje się w szkoleniach dotyczących audytu systemu zarządzania jakością ISO 9001.¹²
• Ćwiczenie ustaleń i dokumentacji poaudytowej pozwala zastosować wiedzę do procesów organizacji. Program DJB Doradztwo „Audytor Wewnętrzny ISO 9001:2015” obejmuje 3 ćwiczenia z zasad audytu i 1 ćwiczenie z dokumentacji poaudytowej.⁷

DJB Doradztwo dostosowuje szkolenie dotyczące ISO 9001:2015 do potrzeb firmy. Może ono opierać się na funkcjonującym w niej systemie zarządzania.⁷ Uczestnicy mogą wtedy ćwiczyć pytania dotyczące rzeczywistego obiegu dokumentów i przebiegu pracy.

Tabela zestawia czas trwania szkoleń podany przez organizatorów oraz zakres programów. Dla porównywanego szkolenia audytorów wewnętrznych ISO 9001 Quality Austria podaje 2 dni, czyli 16 godzin⁹.

Dane w tabeli: 8,9,10,12,13,14,15,16

Szkolenie Quality Austria zaczyna się od testu obejmującego 20 pytań.⁸ To również najpóźniejszy termin rezygnacji.¹⁶

Znajomość wymagań warto połączyć z praktycznym ćwiczeniem oceny procesów. W ten sposób audytor rozwija kwalifikacje potrzebne do prowadzenia audytu. Punkt 7.2.4 ISO 19011:2018 wskazuje, że kompetencje audytorskie można zdobywać między innymi przez szkolenie i doświadczenie w audytach³.

Jak zaplanować i przeprowadzić audyt wewnętrzny ISO 9001?

Audyt wewnętrzny ISO 9001 zaczyna się od zaplanowania oceny badanych procesów. Później audytor zbiera dowody i zapisuje ustalenia, a organizacja nadzoruje działania poaudytowe. Metodyka obejmuje planowanie, przygotowanie, przeprowadzenie audytu, sporządzenie raportu oraz działania poaudytowe¹². Punkty 6.3–6.7 ISO 19011:2018 opisują kolejno przygotowanie, prowadzenie, raportowanie i zakończenie audytu oraz działania poaudytowe³.

• Wyznaczenie zakresu audytu określa procesy i wymagania podlegające ocenie. Audytowanie procesowe może obejmować sprzedaż, projektowanie, zaopatrzenie, produkcję i magazynowanie.⁷
• Przygotowanie planu i list kontrolnych porządkuje pytania o pracę oraz wymagane zapisy. Opracowanie tych dokumentów należy do etapu przygotowania audytu.⁸
• Zbieranie dowodów odbywa się podczas wywiadów, obserwacji oraz przeglądu dokumentacji i zapisów.¹⁶ Pytania mają pokazać, jak proces działa w praktyce, a nie sugerować oczekiwaną odpowiedź.
• Zapisanie ustaleń w raporcie z auditu łączy zakres, dowód, wymaganie i wynik oceny. Audytor dokumentuje niezgodności, ale może też wskazać możliwości doskonalenia.⁸ Niezgodność oznacza niespełnienie wymagania; potencjał do doskonalenia wskazuje możliwość usprawnienia bez stwierdzenia naruszenia.
• Przypisanie odpowiedzialności za działania poaudytowe określa, kto je wykona i będzie nadzorował. Po audycie ocenia się również skuteczność podjętych działań.¹⁵

Raport z audytu wewnętrznego ISO 9001 powinien łączyć każde ustalenie z dowodem i wymaganiem. Właściciel procesu otrzymuje wówczas podstawę do podjęcia działania. Punkt 6.5.1 ISO 19011:2018 zaleca uwzględnienie w raporcie kryteriów audytu, ustaleń oraz związanych z nimi dowodów³.

Ile kosztuje kurs audytora wewnętrznego ISO 9001?

Kurs audytora wewnętrznego ISO 9001 Quality Austria „Auditor Systemu Zarządzania Jakością ISO 9001:2015” w Warszawie kosztuje 1845,00 zł brutto jednorazowo za udział w szkoleniu.⁸ Udział jednej osoby w otwartym szkoleniu Intertek „Wymagania i audytor wewnętrzny systemu zarządzania jakością zgodnie z ISO 9001:2015” kosztuje 900,00 PLN + VAT jednorazowo za szkolenie.¹⁰
Obie kwoty dotyczą szkoleń, nie wdrożenia, integracji ani utrzymania systemu¹⁷.

Tabela pokazuje rabaty na wskazane kursy zależne od liczby zgłoszonych osób lub innego warunku uprawniającego do zniżki.

Dane w tabeli: 8,9,10

Koszt udziału zależy od kursu i warunku rabatowego. Cenę szkolenia oraz prawo do zniżki trzeba rozpatrywać oddzielnie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sama opinia audytora wystarcza do stwierdzenia niezgodności?

Nie. Ustalenie powinno wynikać z dowodu odniesionego do konkretnego wymagania, a nie z osobistej oceny.

Czy wypowiedź pracownika może być dowodem audytowym?

Tak, jeśli jest istotna dla kryteriów audytu i możliwa do zweryfikowania. Audytor porównuje ją z zapisami i obserwacją pracy.

Czy każda możliwość doskonalenia oznacza niezgodność?

Nie. Niezgodność oznacza niespełnienie wymagania, a możliwość doskonalenia wskazuje usprawnienie bez stwierdzenia naruszenia.

Czy pracownik lub właściciel procesu może odnieść się do ustalenia?

Tak. Przekazanie ustaleń daje właścicielowi procesu możliwość odniesienia się do stwierdzonych niezgodności.

Czy audytor powinien wskazywać winę konkretnego pracownika?

Nie. Ustalenia należy przedstawiać rzeczowo, wskazując dowód i wymaganie, bez przypisywania winy.

Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: październik 2026.